Zekâ Kavramı ve Üstün Yetenekli Çocuklar

Zekâ Kavramı ve Üstün Yetenekli Çocuklar

Geçmişte ve günümüzde farklı yaklaşımlar içerisinde zekânın bir çok tanımı yapılmıştır. Bu yaklaşımlar genellikle işlemsel ve kuramsal olmak üzere iki temel başlık altında toplanmaktadır.

İşlemsel Yaklaşımda zekâ, ilişkili olduğu varsayılan özellik ya da davranışlar belirtilerek, dolaylı olarak açıklamaya çalışılmaktadır. Buna göre, ” zekâ öğrenme yeteneğidir”, ” zekâ genel problem çözme yeteneğidir” şeklinde yapılan tanımlar bu kategoriye girmektedir.

Kuramsal yaklaşımda zekâ, farklı kuramlar çerçevesinde tanımlanmaktadır. Bu kuramlar içerisinde en yaygın kabul görenleri Gelişim ve Psikometrik kuramlardır. Gelişim kuramları denilince hemen akla gelen Piaget ve onun geliştirdiği Bilişsel Gelişim Kuramıdır. Buna göre zekâ “bireyin çevreye uyum ve eşgüdüm sağlamasının bir yönüdür”.

“Zihinsel yeteneklerinin ya da zekâlarının birçoğunda akranlarına göre üst performans gösteren ya da üst düzey potansiyele sahip olan, yaratıcılık yanı güçlü olan ve başladığı işi tamamlama, üstesinden gelmede yüksek görev anlayışı bulunanlara üstün zekâlı çocuk” denilmektedir.

Üstün yetenekli çocuk, bir ya da birden çok yetenek alanında ya da zekâ özelliğinde akranlarından çok üstün performans gösteren ya da üst düzey potansiyele sahip olan ve diğer alanlarda da ortalama düzeyde özelliklere sahip olan çocuktur.

Bu türden çocuklar, okul sistemi içinde kolaylıkla tanılanır. Bunlara uygulanacak olan ölçümler tanılamadan çok yeteneği kanıtlama niteliğinde olacaktır. Üstün yeteneklilerin bir bölümü ise gerek anne ve babaları gerekse öğretmenlerince kolaylıkla fark edilemez ya da yanlış yorumlanabilirler. Yapılan araştırmalar böylesi çocukların bazılarının belirli alanlarda üstün basan, diğerlerinde ise düşük başarı gösterdiklerini ortaya koymaktadır. Bunlar çoğunlukla öğretmenleri ve arkadaşlarınca mantık dışı davranan ya da acayip fikirleri olan kişiler olarak görülebilir ve bu çocuklar belirgin bazı özelliklerle yaşıtlarından ayrılırlar.

  1. Çok Küçük Yaşlarda İleri Düzeyde Sözcük Dağarcığı: Üstün yetenekli çocukların çoğunluğunun göstermiş olduğu en belirgin özelliklerden birisidir, örneğin: Çocukların çoğu, iki yaş dolaylarında iki sözcüklü tümceler kurar “Köpek var” gibi. Aynı yaşlarda üstün yetenekli bir çocuk ise “Arka bahçede çiçeklerimizi koklayan kahverengi bir köpek var” türünde tümce kurar.
  2. Dikkatli Gözlem ve Merak: Üstün yetenekli çocuklarda olay ve nesneleri ayrıntılarına kadar gözleme ve nedenlere ilişkin merak çok küçük yaşlarda gelişmeye başlar, örneğin: Şeffaf bantların yapımına ilişkin bir dizi soruyla ayrıntılı yanıtlar elde etmeye çalışabilir. Şeffaf bandın bir tarafını yapışkan diğer tarafını düz yapan nedir? Nasıl bir makineyle bandın yapışkan yeri makineye bulaşmadan çıkmaktadır? Bant rulosunu açtığımız zaman niçin yapışkan kısım diğer kısma yapışır? vb. sorularla yanıtlar bulmaya çalışır.
  3. Bilginin Çeşitliliğini Anımsama: Üstün yetenekli çocuk, ana-baba ve öğretmenlerini geçmiş yaşantılarının ayrıntılarını anımsayarak şaşırtırlar. Örneğin, altı yaşındaki bir üstün yetenekli çocuk, müzeyi gezip döndükten sonra, orada görmüş olduğu bir aracı gerçeğine uygun olarak çizebilir.
  4. Dikkati Bir Noktaya Toplama Süreci: Bir yaşındaki üstün yetenekli çocuk beş dakika ya da daha çok uzun bir süre kendisine okunan bir masalı dikkatini dağıtmadan dinleyebilir. Daha büyük yaştakiler ise bir kitap ya da kendisine anlatılan bir konuyu tümüyle anlatabilir.
  5. Karmaşık Kavramları Anlama ve İlişkileri Algılama Soyut Düşünme Yeteneği: Ortalama yetenekli dört yaşlarındaki bir çocuk, ana ve yavru hayvanlarla ilgili kitapların resimlerine merakla bakar. Aynı yaşlardaki üstün yetenekli çocuk ise ana ve yavrulardan hangilerinin birbirlerine daha çok benzediği hususu ile ilgilenir. Ya da beşinci sınıf öğrencilerine “Fakir olsaydınız ne olurdu?” konulu bir kompozisyon ödevi verilse, öğrencilerin büyük çoğunluğu ya “yeterli param olmazdı” ya da “aç kalırdım” diye yanıt verecektir. Ancak üstün yetenekli bir çocuktan şöylesi bir yanıt beklemek olasıdır, “fakir olmak sadece diğer insanlar da fakir değilse sorundur. Eğer herkesin az parası varsa, herkes daha az harcayacaktır ve her şey de daha ucuz olacaktır”.
  6. İlgi Alanlarının Çeşitliliği ve Genişliği: Üstün yetenekli çocuklar çeşitli konulara ilgi göstermektedirler. Bu ilgileri oldukça yoğun olmaktadır. Bir ay hayvanlarla ilgilenirse öbür ay tamamen farklı bir konuya örneğin yabancı dile ilgi duyabilir.
  7. Başkalarını ve Kendini Eleştirme Yeteneği: Üstün yetenekli çocuklar kendilerini ve çevresindekileri iyi biçimde değerlendirirler, insanların söyledikleri ile yaptıkları arasındaki farklılıklara dikkat ederler. Ancak kendilerini daha çok eleştirirler. Örneğin; yüzme yarışında birinci gelen üstün yetenekli bir çocuktan “En az bir dakika daha önce yarışı bitirebilirdim” yanıtını almak olasıdır.
  8. Diğer Alanlarda Üstün Yetenekli Çocukların Özellikleri: Görsel ve yapım sanatları ya da psiko-motor alanlarda üstün yetenekli olan çocuklar anlıksal açıdan üstünlük gösteren ve yukarıda özellikleri belirtilmeye çalışılan çocuklara benzer özellikler gösterirler. Ayrıca bunlara ek olarak üstünlük gösterdikleri alanlara ilişkin (yaratıcılık, fiziksel yeteneklilik vb.) yeterliklerini çok küçük yaşlarda göstermeye başlarlar. Resim alanında üstün yetenekli olan bir çocuk, sınıf arkadaşları bir insan resminde burun, göz, kulak ve ağzı doğru yerlerine koymaya çalışırken motosiklete binmiş adam resmi çizebilir. Yaratıcılık yetenekleri olan çocuklar, anlıksal açıdan üstünlük gösterenlerden bir çok yönde farklılık göstermektedirler. Alışılmış mantık kalıpları dışında düşünme, bağımsız düşünme, rahat davranma vb. özellikler göstermektedirler.

Klinik Psk. Günseli Aşar

Related Articles

Online Terapi nedir?
admin1 @ 2019-11-15 10:49:18
Ergen Terapisi Nedir?
admin1 @ 2019-11-14 10:37:05
Çift ve Evlilik Terapisi
admin1 @ 2019-11-08 13:38:16
Oyun Terapisi Nedir?
admin1 @ 2019-11-01 14:12:42
Müzik Terapisi Nedir?
admin1 @ 2019-11-01 12:59:13
Uygulamalı Psikoterapi Dersleri
admin1 @ 2019-10-11 12:40:26

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Paylaş