Yapısal Eşitlik Modellemesi Nerelerde Kullanılır?

Yapısal eşitlik modellemesi, ikinci nesil veri analiz tekniği olarak (Bagozzi ve Fornell, 1982), regresyon gibi birinci nesil istatistiksel tekniklere kıyasla, birçok bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkilerin modellenmesi ile karmaşık bir araştırma problemini tek bir süreçte, sistematik ve kapsamlı bir şekilde ele almayı sağlamaktadır (Anderson ve Gerbing, 1988).

Özellikle karmaşık modellerin testinde başarılı olduğu, birçok analizi bir defada yaptığı, incelenen modeldeki ilişkiler ağına yönelik varsa yeni düzenlemeler tavsiye ettiği, aracılık ve düzenleyicilik (moderasyon) etkilerini incelemeyi kolaylaştırdığı, ölçüm hatalarını hesaba katıyor olması gibi nedenlerle yapısal eşitlik modellemesi yöntemi, birçok teorinin test edilmesinde ve yeni modellerin geliştirilmesi sürecinde kullanılmakta olan bir yöntemdir. Amacı bir veya daha fazla Bağımsız Değişken (IV) ile bir veya daha fazla Bağımlı Değişken (DV) arasındaki bir dizi ilişkiyi incelemektir. Geleneksel regresyon analizleri yordayıcı (bağımsız) değişkenlerdeki olası ölçme hatalarını göz ardı eder. SEM gözlenen değişkenlerdeki hataları da hesaba katar.

Yapısal Eşitlik Modeli nerelerde kullanılır?

• 1960’ların sonunda 1970’lerin başında geliştirilmeye başlanmıştır
• Özellikle psikoloji, sosyoloji, pazarlama ve eğitim bilimlerinde değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde ve kuramsal modellerin sınanmasında kullanılır (Tüfekçi ve Tüfekçi, 2006).
• Nedensel ilişkiler hakkında teorik hipotezleri test eder
• Gözlemlenen ve gözlemlenmeyen değişkenler arasındaki ilişkileri test eder
• Regresyon analizi (yol analizi) ve faktör analizini birleştirir
• Araştırmacılar, belirli bir modelin geçerli olup olmadığını belirlemek için SEM kullanırlar
• Yapısal eşitlik modellemesi (SEM) açımlayıcı faktörü analizi ve çoklu regresyon gibi istatistiksel tekniklerin bir kombinasyonudur.
• Çok değişkenli modelleri test etme, doğrudan ve dolaylı etkileri kestirme durumlarında kullanılır.

Yapısal Eşitlik Modelleri Ne Zaman Kullanılır?

• Yapısal eşitlik modelinin uygulanması için birçok paket program bulunmaktadır. Bunlar arasında en ünlü olanlar AMOS ve LISREL dir. Bunların yanında EQS, MATLAB, SAS/CALIS, Mx, SEM, R, HYBALL gibi birçok uygulama bulunmaktadır.
• Eğer bir alanda bir konu ya da olgu hakkında bir teori kurulmuşsa bu teoriyi ampirik veri vasıtasıyla test etmek istenildiğinde doğrulayıcı faktör analizi kullanılabilir.
• Doğrulayıcı kullanımının yanında farklı örneklemlerden toplanmış veriler üzerinden bir teori oluşturma ya da kurmada keşfedici olarak da kullanılabilir.
• Yapı geçerliği için kanıt sunmada bir ölçme aracına ait psikometri incelemelerde kullanılır.
• Ölçme değişmezliği (measurement invariance)

Modelle Cevaplanan Sorular

• Model örneklem verisine uyan bir popülasyon kovaryans matrisi üretir mi?
• Veriye en iyi uyum gösteren model hangisidir?
• Değişkenler içerisinde faktörler tarafından açıklanan varyans yüzde kaçtır?
• Göstergelerin güvenirliği nedir?
• Modelden elde edilen parametre kestirimleri nelerdir?
• Modelde dolaylı ya da aracı etki mevcut mu?
• Grup farklılıkları mevcut mu?
• Varyanstaki değişim zaman üzerinden takip edilebilir mi?

Yapısal Eşitlik Modeli nin üstün yanları nelerdir?

• Yapısal eşitlik modeli zaman ve emek olarak ekonomiktir. Regresyon analizi kullanarak birçok kez yeniden başlayarak yapmanız gereken analizleri tek bir model üzerinden uygulayabilir.
• Ölçme araçlarında bulunan her bir maddeyi analize dahil ettiği ve her bir maddeye ait hataları hesaplayıp ona göre sonuç verdiği için üst düzey bir analizdir.
• Model oluşturmak istediğiniz konularda size yardımcı olur.
• Modelin uygun olup olmadığını test etmenizi sağlayan birçok uyum değerleri (x2/df, RMSEA, GFI, CFI, TLI……) vardır.
Özetle YEM, gözlenen değişkenler tarafından ölçülen gizil yapılar arasındaki nedensel ilişkiler ile ilgili olan araştırma problemlerini çözmek için pek çok disiplinde kullanılmaktadır. YEM’ in gelişimi ve dayandığı kuramsal çerçeve; ekonometri, istatistik ve psikolojide tarihsel olarak elde edilen bilimsel gelişmelerin meydana getirdiği bir piramitle gösterilebilir.

Derleyen: Klinik Psikolog Cansu Çavuş

Related Articles

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Paylaş