Psikolojik Danışmanlık ve Eğitim

Online Terapi Yararlı mı? Bilimsel çalışmalar ne diyor?

Online Terapi Yararlı mı? Bilimsel Çalışmalar Ne diyor?

Terapilerin yararlı olup olmamasında ana unsurlardan biri terapist ve danışan ilişkisidir. Psikoterapistlerin aralarında kullandıkları teknik bir kavram olan terapötik ilişki terapilerin yararlı olup olmamasında etkin rol oynamaktadır. Bu ilişki online seanslarda kurulabilir mi?

Tabi bu konuda sorulması gereken başka bir soru ‘her terapi yaklaşımı veya yöntemi online olarak yapılabilir mi?’. Cevap: Hayır. Bazı psikoterapi yaklaşımları online terapi yapmaya daha elverişlidir. Diğer bazıları ise sadece yüz yüze seanslarda etkili olabilir, bu terapi yaklaşımları online platformlarda seans sürdürmek için uygun olmamaktadır.

Hangi Terapi ve Kim İçin?

Hangi tarz psikoterapi uygulamaları online terapiye uygun değildir sorusu en başta yazmış olduğum ‘terapötik ilişki’ kavramının ‘kesinlikle kurulması’ gerektiği terapi çeşitleridir. Hatta psikolojik tedavinin ağırlıklı olarak zaten terapist danışan ilişkisine bağlı olduğu bu terapilerde online terapi yapmak zararlı sonuçlar bile doğurabilir. Bu psikoterapi yaklaşımlarında terapist ve danışan arasındaki kurulan bağ ve karşılıklı güven ilişkisi tedavinin ana unsurudur.

Hangi tarz psikoterapi yaklaşımları online terapi yapmaya uygundur veya online terapi yararlı mı sorusuna gelince, bu yaklaşımlar genel hatlarıyla öğrenme, ödev yapma, psiko-eğitim ve bilgilendirme yöntemlerini uygulayan terapilerdir. Bu psikoterapi yöntemlerinde terapötik ilişki önemli değildir anlamı çıkarılamaz. Ancak diğer grup terapi yaklaşımları kadar tedavinin ana merkezinde yer almaz. Dolayısıyla online terapilerden alınan yararın en azından zarara dönüşmemesinin önüne geçilmiş olunur. Psikoterapide ilk kural danışana zarar vermemektedir. Bugün online terapilerin her ortamda her danışana her yöntemle kullanılmasında büyük sakıncalar olduğu gerçektir.

Online terapi yararlı mıdır? sorusunun hemen ardından ‘kim için bunu söylüyoruz? Hangi psikolojik rahatsızlıktan bahsediyoruz?’ sorularını sormak gerekecektir. Ağır ruhsal rahatsızlıkların hiçbiri için online terapi uygun değildir. Çünkü bu danışanlarda tecrübeli bir psikoloğun çoklu-metod kullanarak ilerlemesi gerekir. Bu metodların birçoğu online terapi için uygun olmayabilir. Tedavi için başka kaynaklara da ihtiyaç vardır, bu kaynaklar içerisinde, psikiyatrist desteği, hatta gerekiyorsa diyetisyen destekeği, sosyal destek, aile desteği gibi birçok ek destek vardır.

Terapistin Online Terapi’ye Uygunluğu

Terapistin ruh sağlığı alanındaki tecrübesi, diplomaları, ne zaman mezun olduğu, psikoterapiyi meslek olarak sürekli (hemen her gün) yapıp yapmadığı (yarı zamanlı yapanlar da var çünkü), uzun yıllardır meslekte olması online ortamlarda da terapi yapabilme şartlarından biridir. Çünkü zaten hali hazırda yüz yüze terapi yaparken dahi bazı zorluklar yaşayan yeterli bir tecrübe birikimine sahip olmayan bir terapistin online terapinin getirdiği zorlukları aşması ve danışanına yardımcı olması yararlı olmayabileceği gibi zararlı da olabilir. Sonuçta danışan bir deneme tahtası değildir.

Yeterli tecrübeye sahip bir terapist olup olunmadığını nasıl anlarım? Tabi ki bu sorunun cevabını vermek için birkaç unsura bakmak gerekecektir. Bir terapistin tecrübesini anlamak için şu unsurlar sıralanabilir: birincisi meslekteki yılı, ikincisi aldığı eğitimler, üçüncüsü geçmiş danışanlarının geri bildirimleri, dördüncüsü hangi kurum ve kuruluşlarda çalıştığı veya çalışmış olduğu, beşincisi süpervizörlerinin kim olduğu veya ismi bilinen bir hocadan doğrudan eğitim alıp almadığı, altıncısı, online terapi yapma konusunda özel eğitim veya eğitimler alıp almadığı.

Bilimsel Çalışmalar

online terapi yararli mi

online terapi yararli mi

Online terapi eğitimleri almış olmak da önemli bir faktördür, online terapi seanslarının yararlı olup olmamasında. Bu eğitimleri nereden ve kimden almış olduğu, aldığı bu eğitimlerin genel olarak online terapi yapmaya elverişli psikoterapi yaklaşımları temelinde olup olmadığı etken rol oynamaktadır. Online terapi, teletarapi, telefon üzerinden verilen psikolojik danışmanlık gibi kavramlar aslında çok da yeni kavramlar değildir psikoloji alanında. Ancak yine de yeni bilimsel araştırmalar bizlere her zaman yeni bilgiler de sunmaktadır. Bu bilgiler takip ediliyor mu, konu hakkında gelişmeler nelerdir? Bir terapistin eğitim sürecine devam etmesinin zaruri olduğunu gösteren başka parametrelerdir.

Bilimsel çalışmalar (1,) (2) içinde birçok araştırma online terapilerin etkililiğini incelemektedir. Bu araştırmaların sadece birkaçı deneysel araştırma yöntemlerinin doğru bir şekilde uygulandığı çalışmalardır. Yani online terapi yararlı mı ve etkili mi? diyerek yapılan her araştırma güvenilir olmayabilir. Çünkü bu araştırmalar kontrollü deneysel araştırma dizaynları içerisinde yapılmış olmayabilir. Yani karşılaştırmalı araştırmalardan bahsediyorum. Yüz yüze ve online terapinin birbiriyle aynı zaman diliminde ve birbirine yakın danışanlarla karşılaştırıldığı çalışmalardır bunlar. Bu alanda halen çok fazla araştırma yapmaya ihtiyaç olduğu gerçektir. Yine de şu güne kadar online terapilerin etkisizliğine dair araştırma bulguları yetersizdir. Yani bilimsel bulgular açısından online terapilerin etkililiği konusunda olumlu bir beklenti vardır denilebilir.

Son olarak danışanlar.. Danışanların beklentisi, ihtiyaçları, terapi almakta amaçları, hatta online platformda konuşmakta rahat olup olmadıkları gibi etkenler de online terapi tedavisinin başarılı olup olmamasını belirler. Zaten yüz yüze seanslar da bile sıkıntılarını aktarmakta, ve terapistin bu konuda büyük desteğine ihtiyaç duymakta olan danışanlar için yüz yüze görüşmeler elbette tercih edilir. Ayrıca unutulmamalıdır ki danışanın vasıtasına binip terapistinin ofisine gitme zahmetine katlanması, seansını beklerken bekleme odasında sessizce kendi başına oturuyor olması, seans odasının atmosferini soluması, terapistinin beden hareketleri, oturduğu koltuk, yerdeki halı, odanın şekli ve mobilyaları bile tedavide (3) az çok (danışana göre değişir) etkilidir, terapötik ilişkiyi (4) de belirlemektedir. Online terapi odası takibi bunları sağlayamayacaktır.

Saygılarımla

Dr. Murat Artıran

 

Rasyonel Psikoloji Enstitüsü

Kaynakça

(1) Steffen Moritz, Lisa Schilling, Marit Hauschildt, Johanna Schröder, András Treszl, A randomized controlled trial of internet-based therapy in depression, Behaviour Research and Therapy, Volume 50, Issues 7–8, 2012, Pages 513-521, ISSN 0005-7967, https://doi.org/10.1016/j.brat.2012.04.006.

(2) Ehlers, A., Wild, J., Warnock-Parkes, E. et al. A randomised controlled trial of therapist-assisted online psychological therapies for posttraumatic stress disorder (STOP-PTSD): trial protocol. Trials 21, 355 (2020). https://doi.org/10.1186/s13063-020-4176-8

(3) Healing by design. American Psychological Assocation. Erişim kaynağı: https://www.apa.org/monitor/2017/03/healing-design

(4) Akdoğan, R , Ceyhan, E . (2011). Terapötik İlişkide İnsan Faktörü . Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar , 3 (1) , 117-141

Paylaş

Paylaş